ناوی وڵاتی لوبنان لە چییەوە هاتووە؟ - پرس میدیا

إعلان فوق المشاركات

ناوی وڵاتی لوبنان لە چییەوە هاتووە؟

ناوی وڵاتی لوبنان لە چییەوە هاتووە؟


پرس میدیا

چۆمان تەقێدین

ناوی وڵاتی لوبنان لە چییەوە هاتووە؟ 

دەوڵەتی لوبنان ، لە چوارچێوەی دەوڵەتی فیدڕاڵ یان یەکێتی سوریا و دواتر لە چوارچێوەی دەوڵەتی سوریا پێکهات ، کە ئەو وڵاتە دابەش کرا بۆ سەر پێنج دەوڵەت ،کە ئەوەش ئەو کاتە بوو کە سوریا و لوبنان خرانە ژێر ڕژێمی ئینتیداب (ماندات) ی کۆماری سێیەمی فەرەنسا بە پێی کۆنگرەی سان ریمۆ لە شارۆچکەی سان ریمۆ سەر بە پارێزگای ئێمپیریا لە هەرێمی لیگوریای وڵاتی ئیتاڵیا دەستی بە کارەکانی کرد ، لە نێوان دەوڵەتانی هاوپەیمانان کە پێکهاتبوو (ئیمپراتۆریای به‌ریتانیا و کۆماری سێیەمی فه‌ره‌نسا و شانشینین ئیتاڵیا و ئیمپراتۆریای ژاپۆن) لە ڕێکەوتی (19_4/ئەپرێل_1920) ، و تاوەکو ڕێکەوتی (25_4/ئەپرێل_1920). 

دەوڵەتی لوبنان ، لە ڕێکەوتی (1_9/سێپمبەر_1920) دامەزرا ، ئەوەش بە پێی بڕیاری دەسەڵاتی سەربازی فەرەنسا لە سوریا و لوبنان بوو ، لە ژێر سایەی ڕژێمی ئینتیداب (ماندات) ی کۆماری سێیەمی فەرەنسا بۆ دابەش کردنی وڵاتی سوریای گەورە بۆ سەر پێنج دەوڵەت ، کە بڕیارەکە لە ڕێکەوتی (3_8/ئۆگەست_1920) بوو ، کە یەکێك لەوانە دەوڵەتی گەورەی لوبنان بوو ، هەروەها دەوڵەتەکانی تریش ئەوانە بوو ، وەکو دەوڵەتی حەڵەب لە نێوان ساڵانی (1924_1920ز) ، و دەوڵەتی عەلەوی لە نێوان ساڵانی (1936_1920ز) ، و دەوڵەتی دیمەشق لە نێوان ساڵانی (1925_1921ز) ، و دەوڵەتی چیای دووز لە نێوان ساڵانی (1936_1921ز). 

دەوڵەتی گەورەی لوبنان تاوەکو ساڵی (1926ز) بەردەوام بوو ، و لەو ساڵدا لە وڵاتی سوریای گەورە جیا کرایەوە و کرایە وڵاتێکی سەربەخۆ و جیا لە سوریا ، و دواتر بە فەرمی لە ڕێکەوتی (8_11/نۆفمبەر_1943) سەربەخۆیی ڕاگەیاند ، و دەوڵەتی فەرەنسا ، کە بە کۆماری ڤیشی ناسرا بوو ، لە ڕێکەوتی (22_11/نۆفمبەر_1943) دانی نا سەربەخۆیی وڵاتی لوبنان. 

ناوی وڵاتی لوبنان ، لە ناوی شاخی لەبنانوی سومێرییەوە وەرگیڕاوە ، کە ئەگەر بە ناو نەخشەی جوگرافی کۆنی وڵاتی سومێرییەکان بگەڕێین ، ئەوا ناوی شاخی لەبنانو دەبیستین ، دەکەوێتە باکوری وڵاتی میزپۆتامیا لە سنووری ئێستەی باکوری کوردستان (کوردستانی بندەستی تورکیا) ، کە دروست ئەو شوێنەی یەکێك لەو لقەی ڕووباری فەرهات (فورات) لێ سەرچاوە دەگرێت ، ئەوەیش دەکەوێتە شاخەکانی شارەدێ (ناحیە) ی بیسمیل ناوەندی شارۆچکە (قەزا) ی بیسمیل سەر بە پارێزگای ئامەد (دیاربەکر) لە باکوری کوردستان. 

ناوی لوبنان (لەبنانو) بە هەڵە لە لایەن ڕۆژهەڵاتناس و جوگرافیناس و مێژوونووسە ئەوروپییەکان بە گشتی ، و ڕۆژهەڵاتناس و جوگرافیناس و مێژوونووسە فەرەنسییەکان بە تایبەتی ، بۆ بەشێک لە خاکی وڵاتی شام (سوریا ، ئوردون ، لوبنان ، ئیسرائیل) بەکارهات ، ئەوەش بێ لێکۆڵینەوە و دۆزینەوەی بناغەیەکی پتەو ، ئەو ناوە مێژووییە سومێرییە بۆ بەشێک لە خاکی وڵاتی شام ، و دواتر وڵاتی ئێستەی لوبنان ، ناوی لوبنانی بە سەردا بڕا ، کە داری ئەرزی سورە چناری لێیە ، کە جۆرەن لە دارە سورە چنارە گەورەکان ، چونکە وڵاتی لوبنان داری ئەرزی سورە چناری لێ بوو ، وەکو شاخی لەبنانوی سومێری ، بۆیە کەسانێک هاتنە سەر ئەو باوەڕەی ، کە دارە ئەرزی شاخی وڵاتی لونبانی ئێستە ، هەمان دارستانی دارە ئەرزی سورە چنارەکانی شاخی لەبنانوی ، کە خواوەندی هومبابای خواوەند لێی ژیاوە. 

بە داخەوە ڕۆژهەڵاتناس و جوگرافیناس و مێژوونووسە فەرەنسییەکان ، نە بە شارەزایی ناوی لەبنانو ، بۆ ئەو خاکی وڵاتی شام بەکارهێنا ، کە ئێستە پێی دەڵێن لوبنان ، و تەنانەت داری ئەرزی سورە چنار ، وێنەکەی لە ناو ئاڵای کۆماری لوبنان بوونی هەیە ، وەکو ڕەمزێکی نیشتمانی لوبنانی سەیر دەکرێت ، بەڵام لە ڕاستیدا دارستانی داری ئەرزی سورە چناری شاخی لەبنانو ، دەکەوێتە شاخەکانی یەکێ لە کەنارەکانی لەو دوو لقەی کە ڕووباری فەرهات (فورات) لێ سەرچاوە دەگرێت ، و دەکەوێتە باکوری وڵاتی میزۆپۆتامیا ، لە سنووری باکوری کوردستان (کوردستانی بندەستی تورکیا). 

هومبابای خواوەندی یەکێك گەورەی سومێری لە ناو دارستانی دارە ئەرزی سورە چنارەکانی شاخی لەبنانو ژیاوە ، و دواتر هومبابای خواوەند لەگەڵ گیلگامێش (2776_2650پ.ز) شای دەوڵەتەشاری ئوروك بووە کە یەکێکە لە دەوڵەتە شارەکانی سومێرییەکان و ئەێنکندۆی هاوڕێ و هاودەمی ڕووبەڕووی یەکتری ، و پاش شەڕێکی سەخت ، گیلگامێش و ئەێنکندۆ توانیان خواوەند هومبابا بکۆژن ، و بەشێك لە دارە ئەرزی سورە چنارەکان لە شاخی لەبنانو ببڕن و لە ڕێگەی ڕووباری فەرهات (فورات) بەرەو شاری ئوروك و نیپپور لە خوارووی وڵاتی میزپۆتامیا ڕەوانەی بکەن. 

بەڵام لە ڕاستیدا ئیمپراتۆر هومبابا (2700_2680پ.ز) دامەزرێنەری ئیمپراتۆریای ئیلامی بووە ، کە لە ساڵی (2700پ.ز) دایمەزراندووە ، و هەروەها نەتەوەی ئیلام یەکێکە لە نەتەوە دێرینەکانی ڕەگەزی زاگرۆسی (ئاریایی) و یەکێکە لەو نەتەوانەی ، کە نەتەوەی ئێستەی کوردانی لێ پێکهاتووە واتا باوك و باپیرانی کوردانی ئەمڕۆن و یەکەم نەتەوەن نووسینیان داهێنا بەوەش مێژووی مرۆڤایەتیان گۆڕی. 

نەتەوەی سومێر یەکێکە لە نەتەوە دێرینەکانی ڕەگەزی زاگرۆسی (ئاریایی) و یەکێکە لەو نەتەوانەی ، کە نەتەوەی ئێستەی کوردانی لێ پێکهاتووە واتا باوك و باپیرانی کوردانی ئەمڕۆن ، و سەرەتا لە ناوچەی ئابزوو واتا (هەر دوو زێ گەورە و زێ بچووك) ژیاوەن ، و دواتر بەرەو خوارووی وڵاتی میزپۆتامیا کۆچیان کردووە ، و چەندان دەوڵەتە شارەیان دامەزراندووە لە خوارووی وڵاتی میزپۆتامیا ، و بناغەی شارستانیەتیان داناوە. 

سه‌رچاوه‌کان 

_1یاسین سابرساڵح: ئینسایکڵۆپیدیای گشتی-سلێمانی2005ز. 

_2ئه‌رلۆند توینبی: ئاده‌میزاد و سه‌رزه‌ویی دایک/به‌رگی یه‌که‌م-وه‌: دلێر میرزا-سلیمانی2008ز. 

_3مه‌حمود شاکر: مێژووی شارستانیه‌ته‌کان/به‌رگی یه‌که‌م-وه‌: مووسا مه‌حمه‌د عه‌بدوڵڕه‌حمان و نیهادجه‌لال حه‌بیب الله‌-سلیمانی2011ز. 

4_د . یوسف مه‌جید زاده‌: مێژووی شارستانیه‌تی میزۆپۆتامیا/ به‌رگی یەکه‌م-وه‌: سه‌میر حوسىێن-سلێمانی2012ز. 

5_عومه‌ر ئیسماعیل مارف: تۆماره‌کانی مێژوو-سلێمانی2013ز. 

6_که‌لسومه‌ جه‌میل عبدالواحد: مێژووی کۆنی ڕۆژهه‌ڵاتی نزیک-هه‌ولێر2015ز. 

_7باقر یاسین: ڕیشەکێشکردن و دیکتاتۆریی تاکباوەڕی لە عێراقدا-وە: سەباح ئیسماعیل-سلێمانی2015ز. 

_8باقر یاسین: کەسێتیی تاکی عێراقی-وە: سەباح ئیسماعیل-سلێمانی2016ز. 

_9ئەحمەد رەبیع عەبدولمنعم: نابوخەزنەسەر و مەملەکەتی بابل-وە: گەرمیان محەمەد ئەحمەد-سلێمانی2017ز 

10_كۆمه‌ڵێك نووسه‌ر: داستانی گلگامێش - و: شاسوار هه‌رشه‌می-سلێمانی2017ز. 

11_تەها باقر: سەرەتایەک بۆ مێژووی شارستانییە دێرینەکان-وە: عوسمان عەزیز عەللاف و ئەفراسیاب ڕەشید کەریم-تاران2018ز. 

12_مارک فان دی میرۆپ: مێژووی خۆرهەڵاتی نزیکی کۆن-وە: عەلئ نادر-تاران2019ز. 

13_باقر یاسین: مێژووی خوێنڕێژی لە عێراقدا-وە: سەباح ئیسماعیل-تاران2019ز. 

14_شێرکۆ عادل دەباغ: شارستانیەتی چیلکە-تاران2020ز.

ليست هناك تعليقات:

إرسال تعليق

بابەتی پەیوەندی دار

إعلان اسفل المشاركات

ماڵپەڕی پرس میدیا

بەشە سەرەکیەکان

دواین هەواڵ

نموذج الاتصال

الاسم

بريد إلكتروني *

رسالة *

پرس میدیا - Prs Media

پرس ، دامە زراوەیەکی میدیایی پیشەیی ئازادە دەبێتە بڵند گۆ و ئاوێنەی دەنگ و ڕەنگە جیاوازە نەبیستراو و نەبینراوەکان کلتور و فەرهەنگ و هــونــەری نــیـشـتـمـانیـی دەپـارێـزێـت و خـــەمـــی هـەمـیـشەی چەسپاندنی ئاشتی کۆمەڵایەتی و پێکەوە ژیان دەبێت ، پرس میدیا مەبەستیەتی نـەوەی ئـێسـتـاو داهـاتـوی نـیـشـتـمان بە ئاگابێت لـەسـەرجــەم پـرس و پـێشهاتەکانی دەوروبەری دەیەوێت بەزمانێکی بابەتیانە ئەو نەوەیە بدوێنێت

2019 - PRSMEDIA.NET / ALL RIGHT RESERVED ©